(IV) Dùng Chân Thành Tăng Cường Giao Lưu

[1]. Thế Giới Đa Nguyên, Văn Hóa Đa Nguyên

　　"Thế giới là đa nguyên, chủng tộc là đa nguyên, văn hóa, tôn giáo cũng là đa nguyên..." — đây là khái niệm tư tưởng căn bản mà Lão Hòa Thượng Tịnh Không đã đề xướng và thúc đẩy trong nhiều năm qua về sự chung sống, đối thoại, giao lưu giữa các đoàn thể, chủng tộc, xã hội cũng như các thực thể tôn giáo, văn hóa khác nhau. "Chỉ khi mở rộng tâm lượng, niệm niệm nghĩ cho người khác, niệm niệm nghĩ cho tất cả chúng sanh khắp pháp giới, niệm niệm không quên thân phận của mình là một người làm công tác giáo dục xã hội mang tính phụng sự, như vậy tầm nhìn của chúng ta mới ngày càng mở rộng, tâm lượng của chúng ta mới ngày càng lớn hơn, những ý niệm phát ra mới là chân thành, mới là chánh niệm; nếu còn một chút tư tâm và tâm bất bình đẳng, thì không thể tương ứng với sự giáo hóa của Đức Phật, không thể thực hiện được lý niệm đa văn hóa, đa chủng tộc, đa tôn giáo." Ngài lại nói: "Người thật sự giác ngộ thì chúng sanh chính là bản thân mình; người có trí tuệ chân thật thì pháp giới chính là nhà của mình. Hư không pháp giới và bản thân thật ra chính là một thể hoàn chỉnh. Vì vậy Đức Phật mới nói đến đồng thể đại bi, vô duyên đại từ; từ bi chính là lý niệm trung tâm mà Phật dạy." Đây là điều Lão Hòa Thượng yêu cầu đối với các đệ tử xuất gia và học trò của Ngài.

[2]. Chân Thành Là Điểm Xuất Phát Của Sự Giao Lưu Lẫn Nhau

　　Cùng với sự phát triển của xã hội, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, sự nâng cao không ngừng của mức sống con người, sự giao lưu và qua lại giữa người với người, giữa đoàn thể với đoàn thể, giữa tôn giáo với tôn giáo, giữa quốc gia với quốc gia, đều là điều không thể tránh khỏi. Đối kháng và nghi kỵ, thậm chí dùng biện pháp bạo lực, tuyệt đối không phải là cách giải quyết vấn đề. Vậy phải dùng tâm thái nào? Phương thức nào để giao lưu với đối phương? Đây là vấn đề Lão Hòa Thượng đã suy nghĩ trong nhiều năm. Sự nảy sinh vấn đề nhìn có vẻ khá phức tạp, cũng đáng để mỗi người phải suy nghĩ, nhưng câu trả lời của Lão Hòa Thượng lại đơn giản đến mức khiến người ta kinh ngạc — Ngài nói cách giải quyết vấn đề chỉ có hai chữ "chân thành". "Dùng tâm chân thành, bình đẳng nhìn nhận tất cả chúng sanh, [và] 'điều mình không muốn thì đừng làm cho người khác', thì mọi khó khăn đều sẽ được giải quyết một cách dễ dàng."

　　Khi thảo luận, mọi việc dường như đơn giản và dễ bắt tay vào làm, nhưng khi thực hiện lại có vẻ không đơn giản và như ý muốn như ta tưởng. Nhưng dưới lý niệm "giáo dục" của Lão Hòa Thượng, các vấn đề về tôn giáo, chủng tộc, văn hóa đều có thể được tiến hành trong một không khí rất hòa hợp. Từ xưa đến nay, có lẽ chúng ta chưa từng thấy những người theo các tôn giáo khác nhau cùng cầu nguyện dưới một mái nhà, cùng đọc một bộ kinh, cùng hát một bài thánh ca, nhưng chúng ta lại thấy những người từ các quốc gia, vùng lãnh thổ khác nhau, tôn giáo và chủng tộc khác nhau, cùng vui vẻ học chung trong một lớp học. Nhiều tôn giáo dù mang tính quốc tế, nhưng tính quốc tế đó chỉ trong một phạm vi tương đối, có tính đối tượng rất cụ thể, ranh giới mà họ vạch ra vẫn còn rất hẹp, vẫn còn nhiều thành phần loại trừ lẫn nhau. Mỗi tôn giáo đều lấy bản thân mình làm trung tâm để phê bình người khác, nhưng dưới lý niệm "giáo dục" thì không tồn tại những vấn đề này. Nếu lấy lý niệm giáo dục làm điểm xuất phát, chúng ta sẽ đứng ở một độ cao tương đối, cùng một lập trường để chân thành cởi mở giao lưu và đối thoại, giữa hai bên thẳng thắn, không thành kiến, không lo ngại, đối xử chân thành với nhau, như vậy giao lưu mới có thành quả, đối thoại mới có thu hoạch.

[3]. Tìm Điểm Tương Đồng, Giữ Lại Sự Khác Biệt, Cùng Tồn Tại Cùng Phát Triển

　　Tại Queensland, Úc Châu, mỗi tháng có một lần "Diễn Đàn Đa Văn Hóa" do Cục trưởng Cục Sự Vụ Dân Tộc Thiểu Số Queensland, ông Yuri, chủ trì; các nhà lãnh đạo của nhiều chủng tộc, tôn giáo, giới học thuật khác nhau cùng tụ họp một nơi, trò chuyện giao lưu, tôn trọng lẫn nhau, yêu quý lẫn nhau, hỗ trợ hợp tác lẫn nhau, với mục đích cùng nhau xây dựng một xã hội hòa hợp, phồn vinh, an lạc, phúc lợi, mỗi người đều có những cống hiến chân thành. Trong thời gian ở Úc, Lão Hòa Thượng Tịnh Không đã được thỉnh mời tham dự và phát biểu quan điểm, nêu lên những kỳ vọng đối với các vấn đề được đưa ra tại diễn đàn. Tại diễn đàn này, mọi người xoay quanh những chủ đề cụ thể để tranh luận, trao đổi ý kiến, sau đó đề xuất với chính phủ những phương pháp giải quyết xung đột tôn giáo hoặc mâu thuẫn chủng tộc. Theo quan điểm của Lão Hòa Thượng, mỗi nền văn hóa, mỗi tôn giáo, mỗi chủng tộc đều có những điểm tốt đẹp, đáng quý riêng của mình. Tuy các nền văn hóa và tôn giáo khác nhau có bối cảnh và sự phát triển khác nhau, nhưng nếu quan sát kỹ, chúng ta sẽ thấy giữa chúng chắc chắn có những điểm chung hoặc tương tự. Lão Hòa Thượng đề nghị chúng ta hoàn toàn có thể lấy đó làm điểm xuất phát, trên nền tảng này mà tìm điểm tương đồng, giữ lại sự khác biệt, cùng tồn tại cùng phát triển. Và nếu giữa các bên có thể giúp đỡ lẫn nhau, học hỏi ưu điểm của nhau, triển khai giao lưu trên nền tảng chân thành và tôn trọng, không ngang ngược can thiệp vào việc nội bộ của nhau, cũng không dùng bất kỳ biện pháp phi lý tính nào để giải quyết vấn đề, thì thế giới của chúng ta chắc chắn sẽ hòa bình không có chiến tranh, xã hội của chúng ta chắc chắn sẽ an định phồn vinh. Vì lý do này, Lão Hòa Thượng tha thiết mong mỏi có thể sáng lập một "Đại Học Đa Văn Hóa" tại Úc Châu, hoặc mở "Học Viện Đa Văn Hóa", "Khoa Đa Văn Hóa" trong các trường đại học tại địa phương, để đào tạo nhân tài chuyên môn trên toàn cầu chuyên về giáo dục đa văn hóa và thúc đẩy nhân duyên trọng đại này.

[4]. Tôn Trọng Truyền Thống, Phản Đối Sự Áp Đặt

　　Lý niệm giao lưu của Lão Hòa Thượng Tịnh Không thật ra vô cùng tương hợp với tư tưởng ngoại giao của Thủ Tướng Châu Ân Lai, có vẻ khác đường nhưng cùng đến một đích. Thủ Tướng Châu đã từng đề xuất "Năm Nguyên Tắc Chung Sống Hòa Bình" tại Hội nghị Bandung năm 1955 để triển khai giao lưu quốc tế. Năm nguyên tắc này (tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ; không xâm phạm lẫn nhau; không can thiệp vào nội chính của nhau; bình đẳng cùng có lợi; chung sống hòa bình) đến ngày nay vẫn tỏa sáng rực rỡ, được cộng đồng quốc tế tuân theo, thậm chí đã trở thành điều khoản căn bản của Hiến Chương Liên Hợp Quốc. Những nguyên tắc này thể hiện một lập trường công bằng, bình đẳng, không kiêu ngạo không tự ti, và quan niệm coi trọng hòa bình. "Nếu chúng ta dùng tâm chân thành để thực hành năm nguyên tắc này, hiệu quả đạt được sẽ càng rõ rệt hơn, mọi mâu thuẫn cũng sẽ không còn được gọi là mâu thuẫn nữa", Lão Hòa Thượng cảm khái nói, "quan niệm tư tưởng tốt đẹp này, mỗi chủng tộc, văn hóa và đoàn thể tôn giáo của chúng ta đều có nghĩa vụ kế thừa và phát huy rộng lớn nó."

　　Lão Hòa Thượng thường nói khi giảng kinh: "Vẻ đẹp của các nền văn hóa, chủng tộc và tôn giáo khác nhau, giống như mỗi bộ phận trên thân thể chúng ta, mỗi bộ phận đều có đặc trưng riêng, có công dụng riêng. Đầu có vẻ đẹp và công dụng của đầu, tay có vẻ đẹp và công dụng của tay, nhưng gốc và ngọn không thể đảo lộn, không thể vì đầu đội mũ mà bắt tay cũng phải đội mũ, như vậy sẽ trái với thiên tính tự nhiên, cũng trái với quy luật sinh tồn, sẽ trở nên không ra thể thống gì. Các tôn giáo và văn hóa khác nhau có những tác dụng chân, thiện, mỹ khác nhau, không thể ép người khác chấp nhận, thậm chí dùng biện pháp cưỡng chế để nhồi nhét văn hóa, lối sống hoặc nguyên tắc xử sự của mình cho người khác, không thể áp đặt lên người khác, cho rằng chỉ có thứ của mình mới là tốt nhất, cả thế giới đều phải học theo mình — quan niệm này ngay từ đầu đã sai rồi. Mỗi chủng tộc đều có truyền thống ưu tú của mình, những điều truyền thống mới thật sự thể hiện được đặc trưng của dân tộc đó, cũng thể hiện được ưu điểm và cái hay của văn hóa đó, tất cả đều nên được giữ lại và phát huy rộng lớn."

　　Mở lại lịch sử cận đại, chúng ta thấy trong thời kỳ Đệ Nhị Thế Chiến, các chính khách cường quyền dưới danh nghĩa bảo vệ hòa bình thế giới, tranh đấu dân chủ tự do cho nhân dân, đã đi khắp nơi truyền bá nhân sinh quan, giá trị quan của mình, thậm chí cả mô hình nhân quyền và pháp chế, hoàn toàn không xem xét đến tình hình đất nước và lịch sử văn hóa của các nước khác, hoàn toàn không biết tôn trọng phương thức tư duy và nguyện vọng của người dân nước khác, chỉ muốn dùng nền văn hóa nhất nguyên, cục diện đơn cực của mình để áp đặt lên nước khác, thống trị thế giới — điều này làm sao có thể thực hiện được? Như người xưa nói "người theo đạo lý thì hưng thịnh, người mất đạo lý thì diệt vong", họ chắc chắn phải trả giá to lớn cho những việc mình đã làm. Lão Hòa Thượng còn thường ví dụ rằng: "Chúng ta là con cháu của Viêm Hoàng, tiếp nhận sự giáo huấn của các bậc thánh hiền; Trung Quốc có lịch sử lâu đời năm ngàn năm, sự rộng lớn của văn hóa Trung Hoa tuyệt đối không phải là điều người nước khác có thể đo lường được. Văn hóa Trung Hoa giống như một tiệm lâu đời ngàn năm mang đặc trưng riêng biệt, còn một số quốc gia, như Hoa Kỳ, giống như một nhóm những gian hàng nhỏ, họ không có nguồn gốc lịch sử, việc mọi người cùng đề cử một người để đại diện cho tập thể này là điều đúng đắn. Nhưng nếu là một tiệm lâu đời có thương hiệu, nó tự có những quy luật kế thừa và quản lý riêng, không thể để người khác tùy ý định đoạt, không thể dễ dàng vứt bỏ truyền thống, cũng không thể vội vàng bắt chước mô hình kinh doanh của người khác mà tự phá hủy nền văn minh truyền thống tốt đẹp của mình — chẳng phải đáng tiếc lắm sao? Vì vậy, đối với các nền văn hóa khác nhau, chúng ta không nên trách cứ quá đáng, mà nên bình tâm nhìn nhận; chúng ta không có ý muốn kiểm soát người, việc, vật, không có tâm hành chiếm hữu người, việc, vật — mọi thứ trên thế giới đều là hoàn hảo, các nền văn hóa khác nhau lại càng thêm muôn màu muôn vẻ, đẹp không sao tả hết." Lão Hòa Thượng thường trình bày quan điểm này trong các bài giảng, vừa nói rõ lập trường của mình, vừa bảo vệ văn hóa Trung Hoa và sự tôn nghiêm của cả dân tộc, đồng thời cũng ca ngợi tán dương cái chân, thiện, mỹ, tuệ của tất cả các nền văn hóa dân tộc khác, khiến những người có mặt không ngớt lời khen ngợi.

[5]. Thăm Trung Tâm Hồi Giáo

　　Cuối năm 1998, dưới sự dẫn đầu của Lão Hòa Thượng Tịnh Không và Cư Sĩ Lý Mộc Nguyên, hơn sáu mươi vị Pháp Sư và cư sĩ của Cư Sĩ Lâm Phật Giáo Singapore và Học Hội Tịnh Tông đã lần đầu tiên đến thăm Trung Tâm Hồi Giáo Singapore và các cơ quan phúc lợi từ thiện thuộc trung tâm này, đồng thời tặng bao lì xì kết duyên và quà biếu cho những người ở trong viện dưỡng lão và viện cô nhi của trung tâm, ngoài ra còn phát ra năm mươi mẫu đơn xin học bổng hỗ trợ cho các học sinh nghèo người Malay tại Singapore đăng ký. Hành động này ngay lập tức đã tạo ra tiếng vang rất lớn trong mọi tầng lớp xã hội Singapore, các báo tiếng Hoa địa phương như Liên Hợp Tảo Báo, Tân Minh Nhật Báo và báo tiếng Anh The Straits Times đều đưa tin chi tiết, và các bài bình luận trên báo cũng như những người trong xã hội, hai ba tuần sau khi chuyến thăm kết thúc, vẫn còn hào hứng bàn luận về việc này. Thấy chính phủ và người dân trân trọng sự hòa hợp tôn giáo và giao lưu chủng tộc như vậy, Lão Hòa Thượng và Cư Sĩ Lý Mộc Nguyên đã có kế hoạch, vào thời điểm thích hợp, sẽ tiến hành những chuyến thăm hữu nghị đến các đoàn thể tôn giáo khác như Cơ Đốc Giáo, Công Giáo và Ấn Độ Giáo. Mong rằng qua việc này có thể làm viên gạch dẫn đường, hướng dẫn các tôn giáo, các dân tộc tăng cường giao lưu, cùng nhau dốc sức duy trì sự ổn định xã hội và sự hòa hợp chủng tộc.